Nội dung chính
Bình bát dây, một loài cây dại ít người biết nhưng lại là kho báu dinh dưỡng và hương vị độc đáo của nông thôn Việt Nam.
1. Giới thiệu tổng quan về bình bát dây
Bình bát dây (tên khoa học Coccinia cordifolia (L.) Cogn), còn gọi mảnh bát, bát bát, dưa dại, là một loại cây leo thuộc họ Bí – Cucurbitaceae. Cây có thân mảnh, dài, dễ thích nghi và ra hoa kết trái quanh năm, từ Bắc tới Nam, thường mọc dọc bờ bụi, hàng rào và các khu vực đồng bằng tới miền núi cao.
2. Phân biệt bình bát dây và quả bình bát (cây gỗ)
Hai loài cùng tên “bình bát” thường bị nhầm lẫn:
- Bình bát dây: cây leo, lá dùng nấu canh, quả khi chín màu đỏ, hình thon dài, kích thước khoảng 2 ngón tay.
- Quả bình bát: cây gỗ, chỉ ăn được khi trái chín vàng, hình tròn, hương thơm đặc trưng.
3. Các bộ phận ăn được và giá trị dinh dưỡng
Toàn bộ cây – lá, ngọn non, quả – đều có thể tiêu thụ và mang lại lợi ích sức khỏe:
- Lá và ngọn non: giàu vitamin C, beta‑carotene, chất xơ; vị ngọt thanh, giòn khi chín.
- Quả xanh: vị chua chát, chứa flavonoid và axit hữu cơ; khi chín mềm, ngọt và hơi chua.
Theo nghiên cứu của Viện Dinh Dưỡng Quốc gia (2022), 100 g lá bình bát cung cấp khoảng 30 kcal, 2,5 g protein, 4 g chất xơ và các khoáng chất như canxi, sắt.
4. Công thức nấu canh bình bát dây – Đậm đà hương vị quê nhà
Canh bình bát là món ăn dân dã, vừa ngon vừa bổ dưỡng. Dưới đây là một công thức đơn giản:
- Rửa sạch lá và ngọn non, cắt khúc 2‑3 cm.
- Đun sôi 500 ml nước, cho hột vịt lộn (hoặc thịt băm) vào nấu 5 phút.
- Thêm lá bình bát, nêm muối, tiêu và một ít hành lá.
- Đun sôi lại trong 2‑3 phút, tắt bếp và rưới một ít nước mắm chanh.
Món canh này giữ được độ giòn của lá, vị ngọt tự nhiên và hương thơm không giống bất kỳ loại rau nào khác.
5. Lợi ích y học cổ truyền
Trong Đông y, bình bát được gọi là “hồng qua” và được ghi nhận có các công dụng:
- Thanh nhiệt, mát phế, hỗ trợ tiêu hoá.
- Giải độc gan, dưỡng âm, nhuận táo.
- Hỗ trợ điều trị viêm dạ dày nhẹ và giảm sốt.
Những công dụng này được trích dẫn trong “Khoa Dược Lâm Sàng Việt Nam” (2021) và đã được các nhà nghiên cứu địa phương xác nhận qua các thí nghiệm in‑vitro.
6. Thị trường hiện nay và giá trị kinh tế
Mặc dù vẫn là cây dại, bình bát dây đã dần xuất hiện trên các chợ nông sản và nền tảng thương mại điện tử. Giá trung bình hiện tại khoảng 70.000 đồng/kg, phản ánh nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng muốn trải nghiệm ẩm thực truyền thống và thực phẩm functional.
7. Kết luận
Bình bát dây không chỉ là một loài cây dại “không ăn được” mà còn là một đặc sản giàu dinh dưỡng, có công dụng y học và tiềm năng thương mại. Nếu bạn chưa thử, hãy tìm mua tại chợ địa phương hoặc trên mạng, chế biến một nồi canh bình bát – bạn sẽ cảm nhận được hương vị “quê hương” vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe.
Hãy chia sẻ trải nghiệm của bạn với bình bát dây trong phần bình luận và khám phá thêm nhiều món ăn truyền thống khác!
