Giới thiệu: Tranh Đông Hồ trong bối cảnh hiện đại

Tranh Đông Hồ – với nét mộc mạc, màu sắc tự nhiên và tinh thần dân gian đặc trưng – đang được các nghệ sĩ và nhà sáng tạo khai thác bằng những ngôn ngữ mới, đưa di sản ra khỏi khung giấy điệp truyền thống. Sự chuyển mình này không chỉ giúp bảo tồn giá trị gốc mà còn tạo ra các trải nghiệm nghệ thuật phù hợp với thói quen tiêu thụ nội dung của thế hệ trẻ.

“Xiếc họa Đông Hồ” – Dự án đổi mới di sản

Chương trình Xiếc họa Đông Hồ được Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp cùng Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ tổ chức trong khuôn khổ dự án Thức cùng di sản. Dự án do sinh viên năm hai và năm ba Học viện Ngoại giao thực hiện, áp dụng kiến thức quản trị sự kiện để xây dựng mô hình “di sản + sáng tạo” cho thế hệ trẻ.

Khái niệm và mục tiêu

Theo sinh viên Nguyễn Tất Đạt, Trưởng Ban tổ chức, “Xiếc họa Đông Hồ” là nỗ lực đưa di sản ra khỏi không gian tĩnh lặng, kể lại những câu chuyện quen thuộc bằng ngôn ngữ sinh động, gần gũi và dễ tiếp cận cho mọi lứa tuổi. Mục tiêu chính bao gồm:

• Tăng khả năng tiếp cận di sản cho giới trẻ và công chúng quốc tế.
• Kết nối nghệ thuật dân gian với các hình thức biểu diễn đương đại.
• Khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho các nhà thiết kế, nhà làm phim và nhà phát triển game.

Tiết mục “Ký ức làng Hồ” và “Chuyện nhà Tí”

Hai vở diễn chủ đạo đã sử dụng kỹ thuật nhào lộn, thăng bằng và tung hứng để “nhân cách hóa” các nhân vật trong tranh Đông Hồ. Khi những hình ảnh tĩnh như “Rước rồng” hay “Vinh quy bái tổ” được chuyển thành động tác xiếc, khán giả cảm nhận được một không gian nghệ thuật giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.

Ảnh hưởng và phản hồi của công chúng

Khán giả trẻ đã bày tỏ sự ngạc nhiên và trân trọng. Nguyễn Đương Ninh, sinh viên phường Từ Sơn, chia sẻ: “Em vô cùng bất ngờ khi thấy tranh Đông Hồ được khai thác bằng ngôn ngữ xiếc. Các nhân vật bước ra khỏi khung giấy và sống động trên sân khấu khiến em yêu hơn vẻ đẹp của di sản.”

Người nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Hữu Quả, người đã gắn bó suốt đời với nghề tranh Đông Hồ, cho biết: “Thấy các bạn trẻ trân trọng và sáng tạo lại di sản, tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc. Đây chính là cách duy trì giá trị truyền thống trong thời đại số.”

Đa dạng hoá tranh Đông Hồ trong các lĩnh vực khác

Thời trang và thương hiệu

Các dự án hợp tác như “Đương đại hóa tranh Đông Hồ cùng Highlands Coffee” đã đưa hình ảnh tranh vào không gian quán cà phê, áo thun và sản phẩm lưu niệm, thu hút lượng lớn khách hàng tuổi 18‑25. Các họa sĩ trẻ cũng tạo ra bộ sưu tập túi vải, lịch tay, bao lì xì dựa trên họa tiết truyền thống, đồng thời lồng ghép công nghệ in số để tăng tính bền vững.

Nghệ thuật đương đại: ballet, game, số hóa

Năm 2023, vở “Ballet Đông Hồ” của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam đã “vẽ” lại các bức tranh như “Hứng dừa” và “Đám cưới chuột” bằng ngôn ngữ múa ballet, nhận được phản hồi tích cực từ giới nghệ thuật và truyền thông quốc tế. Song song đó, các nhà phát triển game đang thử nghiệm đưa nhân vật Đông Hồ vào môi trường 3D, mở ra tiềm năng giáo dục tương tác cho trẻ em.

Quan điểm chuyên gia về đương đại hoá di sản

Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan, thành viên Hội đồng Di sản quốc gia, nhấn mạnh: “Dựa trên nền tảng tôn trọng giá trị gốc, việc đương đại hoá tranh Đông Hồ không chỉ bảo tồn mà còn tạo sức sống mới cho di sản trong cuộc sống hiện đại. Khi di sản được tái hiện qua các ngôn ngữ nghệ thuật đa dạng, nó sẽ trở nên bền vững và dễ tiếp cận hơn cho mọi người.”

Như UNESCO đã công nhận, tranh Đông Hồ là di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Việc đưa di sản này vào các không gian trải nghiệm – từ sân khấu, thương hiệu thời trang đến nền tảng số – chính là chiến lược khả thi để duy trì và phát triển giá trị văn hoá trong thời đại toàn cầu hoá.

Bài, ảnh: Thuận Thảo